Valilik ve kaymakamlıkların eylem yasaklama yetkisi var mı? Eylem yasakları hukuki mi? Eylem yasağı durumunda ne yapmak gerekir? İşçilerin ve emekçilerin hakları nelerdir?
Memlekette hakkını arayan işçi ve emekçilerin karşısına çıkartılan engellerden biri de Valilik ve kaymakamlık makamlarınca ilan edilen eylem yasakları. Son olarak Ankara Valiliği’nin Doruk Madencilik ve Eti Krom işçilerinin eylemlerine yönelik 9 Ağustos-23 Ağustos tarihleri arasında 15 günlük yasaklama kararına şahit olduk. Yasaklama kararını tanımayan işçiler eylemlerine devam ettiler, gördükleri baskılara rağmen yılmadılar ve sonunda kazandılar. Valilik ve kaymakamlıkların eylem yasaklama yetkisi var mı? Eylem yasakları hukuki mi? Eylem yasağı durumunda ne yapmak gerekir? İşçilerin ve emekçilerin hakları nelerdir? Tüm bu sorulara hem hukuk açısından hem de yaşadığımız mücadele deneyimlerinden yola çıkarak cevap verelim.
Vali, Kaymakam, İçişleri Bakanı, hatta Cumhurbaşkanı! Hiç kimse eylemleri keyfî olarak yasaklayamaz!
Valilik ve kaymakamlıklar 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri kanunun 17. Maddesini dayanak göstererek bu maddede yer alan “millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması” gibi gerekçelerle yasaklama kararı vermektedir. Bu madde keyfî olarak uygulanamaz. Yani vali milli güvenlik için bu eylem yasaklanmalı diye düşündüğü için ya da kaymakam eylemin kamu düzenini bozacağına inandığı için vb. eylemleri yasaklayamaz. Karar somut olarak gerekçelendirilmek zorundadır.
ÇÜNKÜ; İşçilerin, emekçilerin ve her Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının Anayasa’nın 34. Maddesi uyarınca “ÖNCEDEN İZİN ALMADAN, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.” Yani sadece vali, kaymakam değil İçişleri Bakanı ve Cumhurbaşkanı da vatandaşların Anayasal hakkını kullanmasını engelleyecek bir karar alamaz!
Susma haykır! Anayasa 34 açık! Toplantı, yürüyüş, eylem haktır!
Eylem yasakları defalarca yargıya taşınmıştır. Yakın dönemde 19 Mart sürecinde Saraçhane eylemleri sırasındaki yasaklamalar İstanbul 3. İdare Mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulunarak “Kararın, demokratik toplum düzeni için gerekli nitelikte, temel haklara en az müdahaleye olanak veren ölçülü bir sınırlama niteliğinde olmadığı ve kamu yararı amacı da taşımadığı sonucuna varılmıştır.” Gerekçesiyle iptal edilmiştir. 2025’te Gaziantep’teki Başpınar Organize Sanayi Bölgesi’ndeki tekstil işçilerinin eylemlerine karşı Valiliğin yasaklama kararının yürütmesi de Gaziantep 8. İdare Mahkemesi tarafından benzer gerekçeyle durdurulmuştur.
Eylem için izin almak gerekmiyor mu? Hayır GEREKMİYOR! Yapmak için izin almak zorunda olduğunuz hiçbir şey sizin hakkınız değildir! Nefes alırken izin alıyor musunuz?
Bu sebeple hiçbir eylem, yürüyüş, basın açıklaması vb. izne tabi değildir. Buna 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlamak da dahildir ve Anayasa Mahkemesinin bu doğrultuda kararları vardır. Ayrıca resmî bildirim yapma zorunluluğu da yoktur. Örneğin, bir sendikanın ya da partinin, sosyal medyadan yer ve zaman belirterek yaptığı eylem çağrısı ile bildirim yapmış sayılır.
Ne yapmalı?
Yasaklama kararları hemen uygulanıyor ama mahkemenin bu kararları iptal etmesi zaman alıyor. Bu durumda mahkemeyi beklemek Anayasal hakkımızdan vazgeçmek anlamına gelir. Maden işçileri beklemedi. Anayasal haklarını kullanarak eylemlerine devam ettiler. Baskıya uğrasalar da, gözaltına alınsalar da kaldıkları yerden mücadeleyi sürdürdüler. Sonuçta eylemleri hem haklı, hem meşru hem de yasaldı. Yasa dışına çıkan yasakçı istibdad rejimiydi. Bu yüzden işçileri gözaltına alsalar bile bırakmak zorunda kaldılar. İşçiler de yılmadılar, birliklerini bozmadılar, halkın desteğini arkalarına aldılar ve sonunda kazandılar. “Ne yapmalı?” sorusunun cevabı buradadır. Haklarımızı ancak onları kullanarak savunabiliriz. En büyük gücümüz haklılığımız, birliğimiz ve örgütlü mücadelemizdir. Yüzlerce eylemde sınanmış bir gerçektir bu!
Bu yazı Gerçek gazetesinin Eylül 2026 tarihli 204. sayısında yayınlanmıştır.